Hà Tiên (cũ) sau khi thực hiện sáp nhập chính quyền địa phương 2 cấp hiện có 2 phường là Tô Châu, Hà Tiên và  xã đảo Tiên Hải; là một trong những địa bàn có mức sinh thấp của tỉnh An Giang. Trong khi đó, tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh đã ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô, cơ cấu dân số và nguồn nhân lực lao động trong tương lai của địa phương. Chất lượng dân số tuy đã được nâng lên nhưng vẫn chưa đáp ứng được các mục tiêu đề ra. Từ đó đã đặt ra nhiều thách thức cho công tác dân số và phát triển của địa phương trong thời gian tới.

Một số chỉ tiêu đạt thấp và thiếu bền vững

Tỷ số giới tính khi sinh hiện nay là 109 bé trai/100 bé gái. Tuy cơ bản đã đạt chỉ tiêu đề ra, nhưng chưa có biện pháp để duy trì bền vững do vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân chưa nhận thức đúng, còn lợi dụng các tiến bộ y học để lựa chọn giới tính thai nhi. Sự chênh lệch tỷ số giới tính khi sinh không dễ nhận thấy ngay, những năm tiếp theo sau sẽ có tình trạng “nam thừa, nữ thiếu”.

Mô hình tư vấn khám sức khỏe tiền hôn nhân chưa đáp ứng yêu cầu, tỷ lệ nam nữ được tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân còn thấp, vẫn còn tình trạng nạo phá thai trong vị thành niên thanh niên, trẻ sinh ra bị dị tật bẩm sinh.

Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi chỉ dừng lại ở các hoạt động quản lý, theo dõi số người cao tuổi được khám sức khỏe tại các cơ sở y tế trong và ngoài công lập. Hoạt động tư vấn, khám sức khỏe người cao tuổi của đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi thuộc Dự án 7 đến nay mới đạt có 52%. Các câu lạc bộ “liên thế hệ” thuộc mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng chưa được nhân rộng.

Một buổi tư vấn, khám sức khỏe sinh sản/KHHGĐ  tại Trung tâm Y tế Hà Tiên

Nguyên nhân của tồn tại

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong công tác Dân số và phát triển của Hà Tiên. Do tổ chức bộ máy của ngành dân số (nói riêng) và chính quyền địa phương 2 cấp (nói chung) đôi lúc hoạt động chưa nhịp nhàng. Từng lúc, từng nơi thiếu sự quan tâm phối hợp của các ngành thành viên.

Phòng Dân số - Truyền thông GDSK của Trung tâm Y tế Hà Tiên chỉ có 04 nhân sự vừa thực hiện công tác dân số và truyền thông giáo dục sức khỏe; một bộ phận Dân số viên tại các điểm trạm y tế vẫn còn hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ, được giao thêm nhiệm vụ không phù hợp theo vị trí việc làm.

Địa bàn xa trung tâm tỉnh, thành phố lớn nên người dân khó tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe nâng cao. Việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản/ Kế hoạch hóa gia đình, khám sức khỏe người cao tuổi còn thiếu các gói kỹ thuật cao nên không thu hút được người dân tham gia.

           Hoạt động khám sức khỏe người cao tuổi tại điểm Trạm Y tế Mỹ Đức, phường Hà Tiên.

Giải pháp hướng tới mục tiêu dân số và phát triển

Mục tiêu chính là tập trung truyền thông chuyển đổi hành vi, điều chỉnh mức sinh, khuyến khích mỗi cặp vợ chồng sinh đủ hai con; Nam nữ thanh niên nên kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh; tập trung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh; nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, truyền thông tư vấn và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi hướng tới mục tiêu góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, chất lượng giống nòi và ổn định quy mô, cơ cấu dân số của địa phương.

Để thực hiện thành công các mục tiêu nêu trên, Trung tâm Y tế Hà Tiên cần đẩy mạnh công tác tham mưu với cấp ủy, chính quyền, tranh thủ các nguồn lực, các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về dân số, thực hiện đưa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới; Pháp lệnh số 07/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV về sửa đổi, bổ sung Điều 10 của Pháp lệnh Dân số vào cuộc sống với hàng loạt giải pháp cần thực hiện:

- Đề xuất UBND các xã/phường nhanh chóng thành lập lại Ban Chỉ đạo công tác Dân số và Phát triển, đề ra quy chế phân công phối hợp theo chức năng ngành phụ trách tăng cường họp Ban Chỉ đạo, trao đổi, cung cấp thông tin, tham mưu đầy đủ cho các cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân dân và chính quyền hỗ trợ, tạo điều kiện giải quyết các khó khăn, vướng mắc.

- Có phương án sắp xếp, kiện toàn lại số lượng nhân sự làm việc tại phòng Dân số - Truyền thông Giáo dục sức khỏe đủ sức thực hiện nhiệm vụ. Chỉ đạo các trạm y tế thường xuyên đôn đốc, kiểm tra đánh giá hiệu quả hoạt động của đội ngũ Dân số viên.

- Đẩy mạnh phong trào xây dựng mô hình sinh đủ 2 con ở xã/phường. Cung cấp các dịch vụ có chất lượng về nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh nhằm cung cấp các kiến thức về dân số và phát triển ngay tại địa phương.

- Triển khai các loại hình dịch vụ thăm khám, chẩn đoán và điều trị nâng cao với giải pháp đưa đi đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kiến thức cho đội ngũ thực hiện các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản/ Kế hoạch hóa gia đình tại địa phương theo thư triệu tập. Đồng thời giới thiệu các địa chỉ chẩn đoán sàng lọc trước sinh và sơ sinh để giúp người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của bản thân, gia đình và cộng đồng.

- Tăng cường tập huấn để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác dân số truyền thông cơ sở về chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng tuyên truyền, vận động. Đổi mới hình thức truyền thông trực tiếp về dân số và giáo dục sức khỏe tại cơ sở dành cho các nhóm đối tượng đích, tại một số địa phương người đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vận động thay đổi tập quán không có lợi cho sức khỏe nhằm thu hút được nhiều đối tượng tham gia, tăng độ bao phủ truyền thông qua các ứng dụng Facebook, Zalo, TikTok. Bổ sung kịp thời một số trang thiết bị truyền thông đã xuống cấp, hỏng ảnh hưởng đến hoạt động truyền thông. 

Quan tâm đầu tư kinh phí, có chính sách đãi ngộ cho đội ngũ làm công tác dân số truyền thông, đặc biệt là kinh phí đầu tư cho hoạt động truyền thông trực tiếp tại cơ sở còn thấp so với yêu cầu hiện nay.

Thường xuyên kiểm tra đánh giá và đo lường hiệu quả hoạt động (KPI) của đội ngũ làm công tác dân số và truyền thông để mang lại hiệu quả cao, đáp ứng mục tiêu dân số và phát triển trong tình hình mới, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.

                                                                                                                      CN Đỗ Tuấn Dũng

                                                                                           Phòng Dân số-Truyền thông GDSK,TTYT Hà Tiên